به وبلاگ محمد رضا جاویدی خوش آمدید

این وبلاگ در خصوص ارائه اطلاعات علمی -فرهنگی و آموزشی در زمینه مدیریت اعم از بازار یابی بازرگانی کیفیت و....ارائه خدمات مینماید.

تعیین نیازهای دریایی کشور به روش Q.F.D
ساعت ٥:۳٢ ‎ب.ظ روز شنبه ٢٥ مهر ۱۳۸۸   کلمات کلیدی: نیاز دریایی

<!-- /* Font Definitions */ @font-face {font-family:"Cambria Math"; panose-1:2 4 5 3 5 4 6 3 2 4; mso-font-charset:0; mso-generic-font-family:roman; mso-font-pitch:variable; mso-font-signature:-1610611985 1107304683 0 0 159 0;} @font-face {font-family:Calibri; panose-1:2 15 5 2 2 2 4 3 2 4; mso-font-charset:0; mso-generic-font-family:swiss; mso-font-pitch:variable; mso-font-signature:-1610611985 1073750139 0 0 159 0;} @font-face {font-family:Tahoma; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4; mso-font-charset:0; mso-generic-font-family:swiss; mso-font-pitch:variable; mso-font-signature:1627400839 -2147483648 8 0 66047 0;} @font-face {font-family:ZarBoldPS; panose-1:0 0 0 0 0 0 0 0 0 0; mso-font-charset:178; mso-generic-font-family:auto; mso-font-format:other; mso-font-pitch:auto; mso-font-signature:8193 0 0 0 64 0;} @font-face {font-family:ZarNormalPS; panose-1:0 0 0 0 0 0 0 0 0 0; mso-font-charset:178; mso-generic-font-family:auto; mso-font-format:other; mso-font-pitch:auto; mso-font-signature:8193 0 0 0 64 0;} @font-face {font-family:TimesNewRoman; panose-1:0 0 0 0 0 0 0 0 0 0; mso-font-alt:"Times New Roman"; mso-font-charset:0; mso-generic-font-family:roman; mso-font-format:other; mso-font-pitch:auto; mso-font-signature:3 0 0 0 1 0;} @font-face {font-family:Webdings; panose-1:5 3 1 2 1 5 9 6 7 3; mso-font-charset:2; mso-generic-font-family:roman; mso-font-pitch:variable; mso-font-signature:0 268435456 0 0 -2147483648 0;} @font-face {font-family:"TimesNewRoman\,Bold"; panose-1:0 0 0 0 0 0 0 0 0 0; mso-font-alt:"Times New Roman"; mso-font-charset:0; mso-generic-font-family:roman; mso-font-format:other; mso-font-pitch:auto; mso-font-signature:3 0 0 0 1 0;} @font-face {font-family:"TimesNewRoman\,Italic"; panose-1:0 0 0 0 0 0 0 0 0 0; mso-font-alt:"Times New Roman"; mso-font-charset:0; mso-generic-font-family:roman; mso-font-format:other; mso-font-pitch:auto; mso-font-signature:3 0 0 0 1 0;} @font-face {font-family:SymbolMT; panose-1:0 0 0 0 0 0 0 0 0 0; mso-font-charset:178; mso-generic-font-family:auto; mso-font-format:other; mso-font-pitch:auto; mso-font-signature:8193 0 0 0 64 0;} /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {mso-style-unhide:no; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; margin-top:0in; margin-right:0in; margin-bottom:10.0pt; margin-left:0in; line-height:115%; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:Calibri; mso-fareast-theme-font:minor-latin; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:Arial; mso-bidi-theme-font:minor-bidi;} .MsoChpDefault {mso-style-type:export-only; mso-default-props:yes; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:Calibri; mso-fareast-theme-font:minor-latin; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:Arial; mso-bidi-theme-font:minor-bidi;} .MsoPapDefault {mso-style-type:export-only; margin-bottom:10.0pt; line-height:115%;} @page Section1 {size:8.5in 11.0in; margin:1.0in 1.0in 1.0in 1.0in; mso-header-margin:.5in; mso-footer-margin:.5in; mso-paper-source:0;} div.Section1 {page:Section1;} -->

 

تعیین نیازهای دریایی کشور به روش Q.F.D

بهروز بهرامی

صنایع دریایی فجر

behrooz_bahrami110 @ yahoo.com

چکیده:

با توجه به آنکه کشور ایران دارای موقعیت خاص دریایی میباشد لذا دارای نیازهای ویژه نیز درعرصه دریاها خواهد بود .تعیین وبرآورده سازی این نیازها برای شنا ور ها نیازمند روشی سیستماتیک و تعریف شده می باشد و بایست به نحوی باشد که این خواسته ها قابل تلفیق با یکدیگر بوده و همچنین طراحی و ساخت آنها را امکان پذیر سازد .این نیازها در شناورهای چند منظوره با توجه به ویژگیهای خاص منطقه جنوب کشور و رشد صنایع کشتی سازی در سالهای اخیر و همچنین وضع قوانین ومقررات بین المللی تامل برانگیزبوده و به سادگی نمیتوان از روشهای شبیه سازی و الگوبرداری در این زمینه بهره جست .از این رو نیاز به روشی میباشد که بتواند به صورت سیستماتیک این الزامات ، ویژگیها و خواسته ها را جمع آوری و قابل اجرا بهره جست که quality function deployment نماید. در این راستا می توان از روش تاکنون در کشور در صنایع ساخت کشتی بدان پرداخته نشده است.

یک روش سیستماتیک جهت شناسایی و طبقه بندی خواسته های مشتریان و Q.F.D روش لحاظ نمودن آنها در مراحل طراحی ، تولید و ساخت میباشد . این روش از شناسایی مشتریان و آگاهی از خواسته های ایشان شروع و با گذر از خانه کیفیت و اجرایی نمودن آن علاوه بر برآورده سازی این نیازها چشم اندازی از سازمان و رویکردی از آ ینده و اهداف آتی آن پیشرو می گذارد .

کلمات کلیدی :

مشتری  مشخصات فنی  بسط توسعه کیفیت  الزامات مشتری  خانه کیفیت

مقدمه:

شاید زمانی که پروفسور یوجی آکائو از ژاپن در سال ١٩٧٢ جهت طراحی تانکرهای کشتی جداول

کیفیت خود را ارائه نمود ه رگز تص ور نم ی کرد روش او تا ای ن حد در سراسر جه ان بسط

٢

function deployment ( QFD) یافته و پیشرفت نم اید . روشی که امروزه با نام

شناخته می شود در اکثر مراکز و موسسات مهم دنیا جهت بهبود سازمان و محصولات آن Quality

مورد استفاده قرار می گیرد و در زیربنای بسیاری از طراحی ها و خلق مدلهای جدید و بهینه ن هفته است .

روشی ساده و در عین حال پیچیده است . ساده جهت یادگیری و پیچیده به علت عمق Q.F.D روش

مطالب و دخیل بودن با سایر حوزه ها اعم از طراحی ، مدیریت کیفیت، مدیریت و برنامه ریزی

استراتژیک و غیره که هر کدام از مباحث فوق خود یک، دوره تخصصی مربوط ه را داراست .در این مقاله

سعی شده است به صورت خلاصه چگونگی استفاده از این روش برای تعیین نیازمندی ها و ساخت

در کشور ارایه گردد. (multy purpose) شناورهای چند منظوره

voice of customer (voc ) : ندای مشتری

در زمانهای گذشته هر یک از مصرف کنندگان کالا و خدمات با مراجعه به تو لیدکنندگان و ارائه

دهندگان سرویسها ، نیازها و خواسته های خود را ابراز می نمودند ، در صنعت ساخت کشتی این مساله از

دیر باز تا کنون ادامه داشته است و به دلیل سفارشی بودن محصولات هر یک از مشتریان با رجوع به

متداول میباشد ( spec) کشتی سازان نیاز های خود را ابراز می نمایند . این نیازها که با نام اسپک فنی

حاوی نیازمندیهای کلی است که اساس و اسلوب ساخت یک کشتی قلمداد می گردد و در اکثر مواقع

کشتی سازان بدون اطلاع از نیازهای واقعی کاربران قسمتهای مختلف و صاحبان کشتی اقدام به ساخت

مینماید. در صنعت کشتی سازی برای شناخت مشتر ی میتوان آنها را دسته بندی کرده و آنها را به گروه

های کاربران مانند ناخدا ،افسران مکانیک،افسران برق،ناوبر،ملوانهاو ...تقسیم بندی کرد . بایست توجه کرد

مشتریان تنها به مصرف کنندگان محدود نمیشوند بلکه قوانین بین المللی دریایی و زیست محیطی و

همچنین قوانین سازمان های کشتیرانی نیز دارای الزامات و خواسته هایی هستند که بایست بدان توجه

نمود.از سوی دیگر میتوان گروه های ساخت کشتی را به قسمتهای سازه، برق، مکانیک و رنگ و

دکوراسیون تقسیم کرد .به عبارت دیگر تعاملی میان عرضه و تقاضا به شکل صفحه بعد وجود دارد . هر

یک از سلولهای ارتباطی حاوی برگه های نیاز مندی ها و الزاماتی است که با سیستم ردیابی قابل دریافت

و پیگیری میباشد . دریافت خواسته های مشتریان و ارتباط میان هر یک از قسمت ها از هر طریق ممکن با

وت تشکیل ( focus group ) توجه به نوع پروژه و یا ساخت با استفاده از گروه های متمرکز

که در زمان تعیین شده از سوی دو گروه و به رهبری cross functional team (CFT) جلسات

ثبت و (requirement sheet) مدیر ارشد پروژه هدایت میگردد در برگه هایی با نام برگه الزامات

طبقه بندی میشود .به عنوان مثال خواسته های مکانیکی شامل تعدادی برگه نیازمندی م یباشد که از تمامی

٣

واحد ها جمع آوری میگردد .این قسمت اگرچه به نظر بسیاری از مشتریان وقت گیر و گاهی بی فایده

آمده است اما بدون شک مهمترین قسمت هر پروژه محسوب میشود که حتی در مواقعی طرح را نیز تغییر

میدهد.اما گذشت زمان و طولانی شدن جلسات نیز از موانعی است که همواره مشکل آفرین بوده است

 

House of Quality (HOQ) : خانه کیفیت

پس ازدریافت کامل نظرات وخواسته های تمامی قسمتها به روش ذکرشده نوبت می رسد به طبقه بندی

(functional) اطلاعات دریافت شده ، ای ن طبقه بندی می تواند به قسمتهای ویژگیهای عملکردی

و تسهیلات جانبی و یا سایر (reliability) ویژگیهای پایایی (demanded quality) ویژگیهای کیفی

موارد تقسیم بندی کرد و هر یک از نظرات و خواسته های مشتریان را در جایگاه خود قرار داد . این

خواسته ها عموم ًا یا الزامات اساسی هستند یا از نوع عملکردی و یا انگیزشی محسوب می شوند ، به عنوان مثال در یک شناور چند منظوره که با ماموریت خاص تعریف شده پس از بررسی مشخص گردید بایست دارای ویژگیهای زیر باشد:

١- دارای سرعت حداقل ۲۰ گره دریایی باشد . ٢- طولی معادل ۱۲ تا ۱۴ م ترداشته باشد . ٣- قابلیت تغییر جهت سریع را دارا باشد ۴- دارای برد دریانوردی ۳۰۰ مایل باشد ۵- قابلیت باربری تا ۴تن را داشته باشد ۶- در برابر امواج پایدار باشد ٧- دارای تجهیزات با وزن کم باشد ١٠ - بتوان بار های مختلف بر آن سوار نمود . ۱۱ - تخلیه و بارگیری آن آسان باشد.

در اینجا سرعت شناور یک الزام پایه و اساسی و برد دریا نوردی از نوع عملکردی و قابلیت تخلیه و

بارگیری آسان از نوع خواست ه های انگیزشی محسوب می شود . پس از آنکه خواست ه ها و ندای مشتریا ن پردازش و در جایگاه خود واقع گردید می توان به هر یک از آنها یک نمره د رجه اهمیت اختصاص داد .

این اعداد درجه اهمیت می تواند توسط اشخاص خبره و با تجربه در سازمان از میان اعداد ١ تا ۵ و یا ١ تا ١٠ انتخاب شوند . ( چنانچه یک گروه متخصص نتواند بر روی میزان اهمیت هر یک از این مشخصات به و نرمالیزه کر دن ، روش دلفی و یا سایر روشهایی که در این AHP توافق برسد می توان از تکنیکهای  5 خصوص به وجود آمده اند بهره جست ) . اکنون که اهمیت هر یک از این موارد مشخص گردید بایست

دید سازمان تا چه حد می تواند این نیازمندیها را برآورده سازد یعنی ارز یابی سازمان در مورد هر یک از این مشخصه ها چه عددی است ؟ بدی هی است که این اعداد بایست در رنج درجه اهمیت باشد (از ١ الی ۵ یا ١ الی ١٠ ) . همچنین میتوان رقیب سازمان را جهت برآورده سازی نیاز ها ارزیابی نمود . در صورت و برنامه ریزی (bench marking) نیاز،این قسمت از پروژه می تواند همراستای فعالیتهای الگوبرداری استراتژیک ق لمداد شود و اطلاعات حاصل از این ستون را با استفاده از آنها تکمیل و یا از این اطلاعات در راستای پروژه های فوق استفاده کرد . اکنون که خواسته ها مشخص است و ما علاوه بر خود رقبا را را بدست (N) به ارزیابی ساز مان (P) نیز ارزیابی کرده ایم؛ نسبت بهبود حاصل تقسیم برنامه سازمان می آوریم این عدد مشخص می کند هر مشخصه به چه میزان بهبود یافته است .پس از تعیین مقادیر نسبت بهبود برای هر یک از نیازمندیها، برای تاکید بیشتر در مورد برخی از خواسته های کاربران ضرایبی با عنوان ضرایب تصحیح به آنها تعلق می گیرد، به این ترتیب که برخی از مشخصه ها که از درجه اهمیت بالای نزد کاربران برخوردار است و ارائه آنها در سطح مطلوب ایجاد رضایت می نماید ضریب ١,۵ گرفته ، مواردی که موجب رضایت مشتریان را باعث می شود ولی به اندازه گر وه اول نیست ضریب ١,٢ به آنها تخصیص می یابد و سایر مواردی که نیازی به تصحیح و تاکید بیشتری به آنها نیست ضریب ١ استخراج VOC می گیرند که این ضرایب را میتوان به سادگی از برگه های نیازمندی های درج شده در نمود.

تبدیل خواسته ها و الزامات به مشخصه های فنی و مهندسی :

پس از دریافت و دسته بندی خواستهای مشتری بایست آنها را به زبان فنی به صورت بسیار ساده بیان

کرد . هر یک از این خواسته ها ممکن است راه حل های چند گانه ای داشته باشد .در ش ناور مورد نظر

- می توان موارد زیر را برای خواسته های فوق ارائه کرد : ١- استف اده از س یست م ران ش... ٢

- وزن بدنه ٣- میزان ف ضای نصب ۴- طول م  ورد نظ ر ۵- میزان لیفتینگ ۶- خطوط بدنه ۷

میزان مخزن ٨- تست باد ٩- زاویه بدنه . یکی دیگر از قسمتهای باقی مانده خانه کیفیت وزن هر یک از

قسمتهای خواسته های مشتری و مشخصه های فنی مهندسی می باشد .

ضریب تصحیح * نسبت بهبود * درجه اهمیت = وزن هر خواسته کیفی وزن مطلق هر خواسته مشتری ) = وزن نسبی هر ÷ ١٠٠ *(حاصل جمع وزن مطلق خواسته های مشتری خواسته کیفی ۶ وزن هر یک از خصوصیات فنی مهندسی محصول با توجه به ارتباط خصوصیت مورد نظر با خواسته های

مشتری تعیین می گردد . اگر رابطه میان هر یک از خواسته های مشتری با خصوصیت فنی مهندسی را با معادل ٣ امتیاز) و ( معادل یک امتیاز ) نشان دهیم در آن صورت ) ο علائم ( معادل ٩ امتیاز) و

مجموع حاصلضرب هر یک از این علائم در درجه اهمیت خواسته کیفی وزن مطلق هر یک از مشخصه

های فنی مهندسی را نشان می دهد.و وزن نسبی هر مشخصه فنی از رابطه زیر بدست میآید:

وزن مطلق هر مشخصه فنی) = وزن نسبی هر مشخصه ÷ ١٠٠ *(حاصل جمع وزن مشخصات فنی

در این قسمت نیز می توان سازمان خودی را در برابر رقیب جهت بر آورده سازی مشخصات فنی

مهندسی مقایسه کرده و از او در صورت لزوم الگوبرداری کرد.

بررسی رابطه مشخصه های فنی مهندسی محصول با یکدیگر :

در برخی موارد افزایش یا کاهش یکی از خصوصیات مهندسی تاثیر مستقیمی بر خصوصیات مهندسی

دیگر محصول می گذارد. برای لحاظ نمودن چنین همبستگی هایی بین خصوصیات مهندسی محصول در

بسیار 􀁜 بسیار مثبت ، + مثبت ، - منفی، 􀁜 سقف خانه کیفیت ، چگونگی این هبستگی ها با علائم

منفی نشان داده می شود خانه کیفیت ممکن است تا چندین لایه بس ط یابد،امادر اولین مرحله نیزبسیاری از

نیازهاو مطالب ارزشمند ایجاد میگردد .(درخانه کیفیت فوق برخی از الزامات اولین لایه خانه کیفیت ارایه

گردیده است).

٧

بهینه سازی خواسته های مشتری:

اجرایی نمودن خانه کیفیت بدون در نظر گرفتن محدودیت ها به سادگی امکان پذیر نیست . مهمترین

محدودیت در هر پروژه ساخت شناور وشاید هر پروژه دیگری هزینه های مربوطه به آن پروژه میباشد .به

عبارتی میتوان گفت درآینده موفقیت سازمانی، برپا یه تمرکز استراتژی ها ،تصمیم هاو فعالیت ها برای

ماکزیمم کردن سود مشتری به ازای واحد پولی خواهد بود.

maximizing customers benefit per dollar (BPD)

با توجه به رویکرد فوق در سازمان با استفاده از تکنیکهای برنامه ریزی میتوان به بهینه سازی خانه کیفیت

یا طرح شناور مورد نظر اقدام نمود .مدل ارایه شده برای حصول به مقصد فوق عبارت است یک برنامه

ریزی خطی به شکل زیر:

( XJ> متغیر مربوط به مشخصه فنی خانه کیفیت ( 0 = XJ

norm

Z=MAX ( Wi Rij XJ /CJ) : تابع هدف

ام J ام و مشخصه فنی i ارتباط نرمالیزه شده میان نیازمندی Rij امین نیازمندی مشتری و i وزن Wi

امین مشخصه فنی میباشد . J هزینه مورد نیاز جهت برآورده سازی CJ میباشد همچنین

محدودیت ها :

XJ>C ( .I

حد اقل درصد رضایت مندی مشتری جهت Ii) XJ /CJ > Ii Wi Rij ( .II

امین نیازمندی ) i

0 < XJ / CJ > 1 ( .III

چنانکه با استفاده از مدل فوق اقدام به بهینه سازی مشخصه های فنی کنیم در آن صورت برای هر یک از

این الزامات مقادیری به صورت زیر به دست میاید . (جهت محاسبه مقادیر فوق از روش سیمپلکس توسط

نرم افزارهای موجود میتوان سود جست )(مقادیر زیر برحسب میلیون تومان)

X1=20 X2=100 X3=85 X4=102 X5=70 X6=57

X7=45 X8=20

در مراحل بعد میتوان با قرار دادن مشخصه های کیفی در ستون ماتریس دوم محصول یا سازه دریایی و به

بایست توجه داشت در سا خت کشتی، فرایند ممکن است .(I : همین طریق فرایند را طراحی نمود (رک

علاوه بر ساخت و مونتاژ مجموعه ها شامل خرید و یا سفارشات نیز باشد، که بایست بر روی آنها نیز

برنامه ریزی و طراحی صورت پذیرد .علاوه بر طراحی مراحل فرایندی (به اشکال ماتریسی یا غیره) میتوان

٩

کنترل ها و نظارتهای لازمه را نیز طراحی و ایجاد نمود . این گسترش لایه ای میتواند تا سی مرحله

گسترش پیدا کنداما در اکثر موارد در لایه های سوم نیازهای مورد انتظار سازمان براورده میگردد . در

شناور مورد نظر تنها خانه کیفیت راهنمای مناسبی برای تمامی بخشهای درگیر پروژه می باشد.

نتیجه:

حقیقت این است که در خصوص تنوع مو ارد استفاده از داده های موجود در این پروژه، رویه و روشی

خاص و از پیش آماده شده ای وجود ندارد و افراد مختلف سازمان بنا توجه به نوع نیازشان استفاده های

متنوعی از آن می نمایند .مث ً لا مدیران بازرگانی و بازار یابی خواسته ها و الزامات کاربر ان و اهمیت آنه ا

برایشان آشکار می گردد، طراحان و مهندسان، چگونگی تغییر مشخصات فنی محصول با مقادیر تعیین

شده مورد نظرشان می باشد و یا مهمترین مشخصه فنی محصول بر ایشان آشکار می گردد ، همچنین

سازمان به نقاط ضعف و قوت طراحی و سازه خود آگاهی پیدا میکند و در اثر الگوبرداری از سازمانهای

رقیب فرصت شناسایی و بهبود را که از مهمترین اهداف هر سازمان می باشد ارائه می نماید .اما نتایج

حاصل از اجرای چنین روشی تنها به این موارد محدود نبوده و هر شرکت و سازمانی بنا بر محدوده

فیزیکی و قابلیتهای خود مفاهیم لازم را از آن استخراج خواهد نمود.

در پایان لازم است از کمکها و راهنمایی های ناوسالار یکم محمد رضا روشنعلی و همچنین مهندس امیر

محمود رضوی که در اجرای این مهم یاری نمودند تشکر و قدر دانی گردد.

مراجع:

رضایی کامران " رویکرد مشتری مدار به طرح ریزی و بهبود محصول "، شرکت .I

زمستان ٨٠ RWTUV

II. evelle,jb.moran"the QFD hand book"-

III. Akao,y.(1990),QFD: integrating customer requirement into

product design.productivity press,Cambridge

IV. Hauser,jr.and clausing,D.(1988),”The house of quality”Harvard

business review

١٠

V. H.Wang,M.Xie and T.N.Goh Maximizing quality improvement

using function deployment. The 3rd annual international conference

on industrial engineering(December 28-31, 1998 Hong kong)__